Элчин Сайдын Яам, Цахим Өртөө Холбоо, Британи дахь олон нийтийн байгууллагуудаас хамтран зохион байгуулдаг “ОЮУНЛАГ ОРШИХУЙ” цувралын 50 дахь дугаар 2019 оны 9 сарын 20-ны Баасан гарагт Элчин сайдын яамны хурлын танхимд зохион байгуулагдана

Энэ удаагийн илтгэгч зочноор Монгол улсын соёлын элч, төрийн туульч, МУСГЗ Э.Баатаржав уригдаж “ӨВӨГ МОНГОЛ СОЁЛ” сэдвээр уулзалт ярилцлага хийхээр болсон ба түүнтэй хийсэн уламжлалт “бие халаах яриа”гаа толилуулж байна.

Тууль гэж юу вэ? Тууль хайлах нь зан үйл үү, урлагийн нэг төрөл

Нүүдэлчин Монголчуудын аман билгийн том соёл. Туульсыг нэг өгүүлбэрээр тайлбарлах амаргүй. Туулинд зан үйл, урлагийн төрөл аль, аль нь хамаарна. Хүнд хэцүү цагт ,дайн байлдааны өмнө хайлдаг хатуу тууль гэж байхаас гадна сайн сайхан цагийг алтан нартад урин дууддаг зөөлөн цагаан туульс гэж бий.Ц.Дамдинсүрэн гуай 60, 70 онд манай багш нарыг судлаад .”..эдэнд эртний үгсийн амин хүч хадгалагдаж ирсэн байна. Мөн нөгөө талаар нүүдэлчин малчин ардын үзэх дүрс, унших номыг багтаасан гэрийн театр юм…” гэж дүгнэж байсан юм. Б.Ренчин гуай ч манай настай туулчидтай их ойр дөт байлаа. Хэл зохиолын хүрээлэнд соронзон хальсанд хадгалагдаж байдаг. Туульс мөн түүхэн өөр өөр цагийн тухай өгүүлдэг учраас нас нь /үечлэл/ өөр өөр. Эртний буюу дундад эртний туульс их ховордож байна даа.

2. Монголд өдгөө тууль хайлалтыг судлаж  буй,хайлж буй хүн олон уу, Таны ажиллуулж буй Сүбээдэйн удам ТББ нь ардынхаа энэ соёл уламжлалыг хамгаалан хөгжүүлж буй зорилгтой байх Тийм ээ.Нэрийг нь яагаад Сүбээдэй баатартай холбож өгөв

Туульчид маш цөөхөн. Бас удам дамждаг болоод тэрч юмуу, эсвэл одоогийн хүмүүс завгүй яаруу болоод ч тэрүү сайн туульч шавь нар цөөхөн гарч байна. Дэлхий дээр туультай орон арван хуруунд ч хүрэхгүй. Ихэвчлэн гүрэн байсан юмуу эртний язгуур овог аймгуудад туульс үлдсэн байдаг. Миний дээд өвөг Монгол урианхан хүмүүс. Мөн Сүбээдэй баатар дэлхийн хамгийн шилдэг жанжин. Сүбээдэй баатар хүү Урианхайдаа, түүний хүү Ачу баатарын хамт бас гурван хааныг дамнан Монголын төрд хүчээ өргөсөн байдаг.Мөн Сүбээдэй баатарын гарвалийн тухай өгүүлдэг “Мөнх сайхан төрт Алтан торц баатар” гэж сайхан туульс бий. Энэ жил төрийн ордонд хайлагдлаа.

3. Та дэлхийн олон орноор туулиа танилцуулж хайлж явлаа Бусад оронд очоод харахад ижил төстэй зан үйл бүхий ард түмэн хэр их байна.

Эртний улсууд хоорондоо нэлээд төстэй. Гэхдээ даяарчлалын энэ үед язгуур соёл ихээхэн устаж байгаа ч амьд байгаа цөөхөн өвлөн уламжлагч, мөн эдийн соёлынхоо ачаар Монгол улс маань гүрэн байсан эртний улсуудын хэв шинжээ хадгалсаар л байгаа.

Уулзалтаараа та бүхэнтэйгээ энэ талаар дэлгэрэнгүй сайхан ярилцаж хөөрөлдөнө. Би бас зарим тууль хайлах үзүүлбэрүүдийг ч та бүхэндээ үзүүлнэ. Гялаалаа та нартаа.

 

Хөөрөлдсөн 

Д.Цэрэнбат